Cele Fundacji    Realizacja zadań    Statut    Rada Fundacji    Zarząd Fundacji    Zdjęcia
  • Strona główna
  • Informacje o padaczce
  • Wydawnictwa
  • Prace badawcze
  • Ośrodek szkoleniowy
  • Centrum Diagnostyki
          i Leczenia Padaczki
  • Ogólnopolskie Centrum      Padaczki dla Kobiet w Ciąży
  • Kongresy i Konferencje
  • Kontakt
  • Linki
  • Konkurs
  •  

     

    Ogólnopolskiego Centrum Padaczki dla Kobiet w Ciąży



    Padaczka - Ciąża - Jeden lek Przeciwpadaczkowy
    Komunikat OCPK



    Wprowadzenie

          W związku z lepszym poznaniem przebiegu padaczki w okresie ciąży, oraz wprowadzeniem do leczenia nowej generacji leków przeciwpadaczkowych, które mają mniejsze działania niepożądane (w stosunku do starszej generacji leków), coraz częściej otrzymujemy pytania o możliwość urodzenia zdrowego dziecka, o przebieg ciąży i o ryzyko wystąpienia wad rozwojowych.

          Istotnie w ostatnich latach wzrosło zainteresowanie wśród osób z padaczką sprawami rodzinnymi. W 2006 r. przeprowadziliśmy badania ankietowe (EPI 2006 r., nr 2), obejmujące dorosłe kobiety i mężczyzn z padaczką. Wśród pytań o najistotniejsze dla nich problemy dla 60 % ankietowanych małżeństwo miało duże lub bardzo duże znaczenie (4 i 5 punktów w skali pięciopunktowej: 1 - nieistotne, 2 - małe, 3 - średnie). Również chęć urodzenia dziecka dla 60 % ankietowanych kobiet miała tak samo duże lub bardzo duże znaczenie (dla mężczyzn odsetek był mniejszy). Natomiast "troska o rodzinę" była dla 2/3 pacjentów obojga płci - również bardzo istotna jak odpowiedzi na dwa poprzednie pytania.



    Zmniejszenie ryzyka wad rozwojowych u dziecka

          Sprawy o które pacjenci pytają były szczegółowo wyjaśniane w aspekcie medycznym i psychologicznym w kilku artykułach zamieszczonych w EPI (2006 r., nr 1). Celem tego komunikatu jest zwrócenie uwagi na jeden z najbardziej istotnych czynników, który przyczynia się do wzrostu odsetka wad rozwojowych u dzieci kobiet z padaczką. Tym czynnikiem zwiększonego ryzyka, który może być kontrolowany, jest leczenie a ściślej liczba przyjmowanych leków i niewłaściwe dawki leku. Należy dążyć do tego by kobiety planujące ciążę leczone były jednym lekiem przeciwpadaczkowym (monoterapia); przyjmowanie więcej niż jednego leku oznacza politerapię. Mimo upowszechniania wiedzy na ten temat wydaje się, że liczba przyjmowanych leków przeciwpadaczkowych przez kobiety z padaczką nadal jest zbyt duża - aczkolwiek nieco zmniejszyła się w okresie 2003 - 2007. To łączy się z większym ryzykiem wystąpienia wad rozwojowych, które w Polsce wynoszą około 10 %.

          Wady rozwojowe w pewnym odsetku, nawet u kobiet zdrowych, są nie do uniknięcia. W ogólnej populacji wady występują u 2-3 % dzieci. Przyczyny wad są różnorodne: zewnątrzpochodne i genetycznie uwarunkowane. U kobiet z padaczką ten odsetek wzrasta do 4-6 % - jeżeli przyjmują w czasie ciąży jeden lek przeciwpadaczkowy, w optymalnej dawce i przestrzegają zasad higieny życia (przyjmowanie przed ciążą kwasu foliowego, nie picia alkoholu, nie palenia papierosów itp.). Oznacza to, że prawie 95 dzieci na 100 urodzonych nie będzie miało wad rozwojowych.

          Liczba dzieci urodzonych z wadami wzrasta wraz z liczbą przyjmowanych leków przeciwpadaczkowych: przyjmowanie 2 leków zwiększa ryzyko prawie dwukrotnie, a 3 leków - wielokrotnie. Te dane odnoszą się wprawdzie do leków starszej generacji, ale niewiele możemy powiedzieć o lekach nowej generacji. Z niektórych publikacji wynika, że monoterapia tymi lekami stwarza mniejsze ryzyko wystąpienia wad wrodzonych. Przeprowadzenie kontrolnych badań porównawczych jest niemożliwe ze względów etycznych. Prowadzone od kilku lat międzynarodowe badania wpływu leków przeciwpadaczkowych na przebieg ciąży i wad rozwojowych u dzieci (EURAP) być może pozwolą na określenie ryzyka w zależności od rodzaju leku przeciwpadaczkowego.

    Optymalizacja leczenia

          Wady rozwojowe wynikające z przyjmowania leków występują głównie w pierwszym trymestrze ciąży. Oznacza to, że optymalizacja leczenia - jeżeli zachodzi potrzeba - powinna być przeprowadzona kilka miesięcy przed planowaną ciążą; a ponadto przez 3 miesiące przed ciążą należy zacząć przyjmować kwas foliowy.

          Optymalizacja leczenia oznacza stosowanie jednego leku przeciwpadaczkowego i w odpowiedniej dawce, który najlepiej kontroluje ten rodzaj napadów, który występuje u pacjentki. Przeprowadzenie zmian leczenia w okresie pierwszych tygodni ciąży jest często zbyt ryzykowne, gdyż przebieg padaczki może się pogorszyć, co może mieć wpływ na przebieg ciąży (zależy od rodzaju napadów). Na ogół, gdy pacjentka w czasie ciąży przyjmuje jeden lek należy go pozostawić, zmniejszając ewentualnie dawkę, gdy stężenie leku we krwi jest zbyt duże i w EEG nie ma dużych zmian padaczkowych. W celu uniknięcia szczytowych (wysokich) stężeń leku we krwi, gdy zachodzi potrzeba, celowe jest przyjmowanie leków o powolnym wchłanianiu lub przyjmowanie dawki dobowej podzielonej na trzy porcje (3 razy dziennie). Natomiast, gdy przyjmowane są dwa lub trzy leki przeciwpadaczkowe sprawa jest trudniejsza i wymaga konsultacji epileptologa.

          Gdy pacjentka przyjmuje 3 leki przeciwpadaczkowe modyfikacja leczenia często jest łatwiejsza, gdyż na ogół trzeci lek jest zbędny a ryzyko wystąpienia wad bardzo wzrasta. Konieczność przyjmowania trzech leków przeciwpadaczkowych oznacza, że pacjent należy do grupy wyjątkowo opornej na leczenie padaczki i jest mało prawdopodobne by pacjentka w takim stanie chciała rodzić dziecko. Chorzy (kobiety i mężczyźni) wymagający trzech leków przeciwpadaczkowych stanowią kilka procent wszystkich leczonych. W przypadku politerapii pacjentka powinna być leczona przez lekarza neurologa-epileptologa i być pod kontrolą położnika-ginekologa, gdyż padaczka - niezależnie od liczby przyjmowanych leków kwalifikuje kobietę do grupy ryzyka.

    Interakcje lekowe

          Politerapia oznacza możliwość interakcji lekowych. Interakcje oznaczają, że jeden lek może wpływać na drugi lek, a drugi - na pierwszy. Może to powodować wzrost lub spadek stężenia we krwi jednego lub drugiego leku. Wzrost stężenia może prowadzić do objawów toksycznych, a spadek - do niedostatecznej kontroli napadów. Interakcje mogą występować między dwoma (lub więcej) przyjmowanymi lekami przeciwpadaczkowymi lub lekiem przeciwpadaczkowym i innym lekiem nieprzeciwpadaczkowym. Do interakcji lekowych może dojść wtedy, gdy do dotychczasowego leczenia dodajemy jakikolwiek inny lek. Interakcja dotyczy większości leków. Na szczęście większość interakcji nie ma istotnego znaczenia klinicznego. Ale niekiedy przyjęcie nowego leku prowadzi do narastających skutków wzrostu lub spadku stężenia leku we krwi. Na przykład podanie erytromycyny (antybiotyk) z powodu infekcji choremu leczonemu karbamazepiną (jeden z najczęściej stosowanych leków przeciwpadaczkowych) spowoduje objawy toksyczne w wyniku dużego stężenia karbamazepiny we krwi. Jeżeli zdarzy się to w okresie ciąży, istnieje możliwość wystąpienia w okresie płodowym wady rozwojowej dziecka - mimo, że podawany jest jeden lek przeciwpadaczkowy.

          Wiedza o interakcjach lekowych jest stosunkowo nową dziedziną medycyny i świadomość jej skutków nie jest dostateczna. Dlatego też należy się upewnić u lekarza, czy dodanie jakiegokolwiek leku padaczkowego lub nieprzeciwpadaczkowego nie prowadzi do interakcji z dotychczasowym leczeniem.

    Podsumowanie

          Z tego krótkiego komunikatu wynika, że planowana ciąża jest najbardziej bezpieczna dla jej przebiegu i rozwoju dziecka. Pozwala to na wybór optymalnego leczenia (rodzaju leku i odpowiedniej dawki) pod kątem kontroli rodzaju napadów i bezpieczeństwa przebiegu ciąży, porodu oraz prawidłowego rozwoju dziecka. Okres dostosowania leczenia może wynosić nawet do kilku miesięcy. W tym czasie zalecane jest profilaktyczne przyjmowanie kwasu foliowego.

          Szczegółowe informacje dotyczące porad neurologów-epileptologów dla kobiet planujących ciążę znajdzie czytelnik w wydawanych przez Fundację kwartalnikach: EPI i Epileptologii.

    Prof. zw. dr hab. med.
    Jerzy Majkowski